راپۆرتێک سەبارەت بە بارودۆخی کرێکاران لە ئێران و کوردستان بە بۆنەی ١ی مەی.

✍سەیران مستەفازادە

رۆژی  جیھانی  کرێکار کە رێکەوتە لە گەڵ ١ی مەی و رۆژی هاو پێوندەی هەموو کرێکاران لە  چوارچێوەی جیهان دەناسرێت .هەموو حیزبەکانی چەپ و ئانارشیست و سۆسیالیستی  بە تایبەت سەندیکای کرێکاران لە زۆربەی وڵاتانی جیهان،  بۆ رێز گرتن لەو رۆژە دێن بۆ سەر شەقامەکان و خۆپیشاندان دەکەن . رۆژی ۱ی مەی یادمانی خۆپیشاندانی یەکگرتووی کرێکاران لە ئەمریکا کە بۆ یەکەم جار لە  رۆژی یەکی مەی ساڵی۱۸۸۶ ی زایینی بانگهێشتی  مانگرتنی گشتییان دا و داواکاریان ئەوە بوو کە رۆژانە ۸ کاتژمێر   کار بکەن و ۱۴ کاتژمێر کار بۆ کرێکاران زۆرە . دەیان ساڵە کە بۆ رێز گرتن لەو رۆژە لە وڵاتانی جۆراوجۆری جیهان، جگە لە ئەمریکا و کانادا رێوڕەسمی تایبەت  و هەوڵ بۆ لە ناوبردنی چەوسانەوە، باش بوونی هەلوومەرجی کار کردن و ناڕەزایەتی  بە سەرمایەداری بەڕێوەدەچێت.بەڵام  رۆژی کرێکار  لە ئێران، وەک رۆژێک بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی چینی کرێکار بەڕێوە دەچێت .کرێکاران لە ئێران مافی پێکهێنانی سەندیکای کرێکاریی سەربەخۆیان نیە و دەزگاکانی  دادوەریی و ئەمنیەتی بەردەوام لە گەڵ چالاکانی کرێکاری رووبەڕوو دەبنەوە  و لە ساڵانی رابردوودا زۆربەی چالاکانی کرێکاری دەستبەسەر و  حوکمی زیندانی و تەنانەت شێلاقیان بەسەردا سپاوە و لە ژێر ئەشکەنجە دا بوون و کەسانێکی وەک «سەتار بەهەشتی» چالاکی کرێکاری کە بە هۆی نووسینی بابەتێکی رەخنەگرانە سەبارەت بە بارودۆخی کرێکاران لە تویتەری خۆی دا  دەستبەسەر کرا و لە ژێر گوشار و ئەشکەنجەی هێزەکانی ئەمنیەتی گیانی لەدەستدا و ناڕەزایەتی کرێکاران سەبارەت بە بارودۆخی خراپی ئابووری خۆیان دەچێتە قۆناغێکی ئەمنیەتی . لە ساڵی رابردوو دا نزیک بە ۱۸ چالاکی کرێکاری  لە ئێران دەستبەسەرکراون.

بارودۆخی کرێکاران لە ئێران زۆر خراپە و ۱۴ ملیۆن کرێکار لە ئێران  تەنیا بۆ بژێوی ژیانیان و ئەوەی کە لە برسیەتی نەمرن کار دەکەن .بە پێی ئامارەکان لە سەدا ۴۰ی خەڵکی ئێران کرێکارن و لە سەدا ۹۶ی ئەو کرێکارانە گرێبەستی کاتی یان هەیە کە زۆربەی ئەو گرێبەستانە لە کۆتاییدا دەبێتە ھۆی بێ کاریی ئەو کرێکارانە و  بە پێی  ویستی  خاوەن کار، کرێکار کار دەکات. پاڕلمانی ئێران هەقدەستی کرێکارانی لە سەدا ۳۰ زیاد کرد و هەقدەستی کرێکاران لە ساڵی ۱۴۰۰ی هەتاویی نزیک بە  دوو ملیۆن و ۶۵۰ هەزار تەمەنە کە ئەو هەقدەستە لە گەڵ سفرەی ژیانی کرێکاران هاوئاهەنگ نییە و هێڵی هەژاریی لە ئێران لانیکەم ۸ ملیۆن تمەنە و نرخی هەڵاوسان لە سەدا ۵۰  و رۆژ بە دوای رۆژ دا،  مەودایەکی زۆر لە نێوان هەقەدەست و خەرجی  ژیان ساز دەبێت. لە ئێران نزیک بە ۷ ملیۆن و نیو کرێکار  هەیە کە نە بیمەی کاری یان هەیە و نە مافی خانەنشینیان هەیە .بە بڕوای کرێکاران کێشەی سەرەکی، بوونی  سیاسەتمدارانی درۆزن و گەندەڵی زۆربەی بەرپرسانی حکومەت بۆتە هۆی بارودۆخی خراپی کرێکاران لە ئێران. تەنیا داواکاریی کرێکاران  ئەمنیەتی کار، بیمە، خانەنشینی و ۸ سەعات کار لە رۆژدا و بەرابەریی  حەقەدەست لە گەڵ ئەو کارەی کە ئەنجامی دەدەن . کەمتەرخەمی بەرپرسانی حکوومەتی ئێران سەبارەت بە بارودۆخی کرێکاران بووە بە هۆی ئەوەی کە کرێکاران لە رۆژی یەکی مەی  خۆپیشاندان بکەن و   ناڕەزایەتی  خۆیان سەبارەت بە بارودۆخی  ئابووری خۆیان دەربڕن و  بە دروشمی نان، کار،ئازادی ناڕەزایەتی خۆیان دژ بە  حکوومەتی ئێران  نیشان دا. بارودۆخی کرێکاران لە کوردستان بە هۆی سیاسەتەکان و گەندەڵی کۆماری ئیسلامی ئێران و کۆرۆنا رۆژ لەگەل رۆژ خراپتر بووە . کوردستان چون  لە لایەن کۆماری ئیسلامی داگیر کراوە و سیاسەتەکانی حکوومەت لە کوردستان دوو جەمسەرییە و حکوومەت  خەڵکی کوردستان بە شارومەندی پلە دوو ئەژمار دەکات و ژێرخانی  ئابووری کوردستان داڕماوە، هەر بۆیە باروودۆخی کرێکاران لە کوردستان بە بەراورد لە گەڵ باروودۆخی کرێکاران لە بەشەکانی جۆراوجۆری ئێران زۆر خراپترە.بەپشتبەستن  بە ئاماری تۆمارکراو لە ناوندەی ئامار و رێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لە ۱ ی مەی ۲۰۲۰ تا ۱ی مەی ۲۰۲۱ لانیکەم ۷۱۲حاڵەتی پێشێلکاریی مافەکانی کرێکاران لە کوردستان تۆمار کراوە کە گیان لە دەستدانی ۶۸ کرێکار،جووتیار و چێوار بە هۆی تەقینەوەی مین، کوژران و برینداربوونی ۲۵۵ کۆڵبەر و کاسبکار، دەستبەسەرکرانی ۱۸ چالاکی کرێکاری و کۆڵبەر، هەروەها دەرکرانی ۲۵۴ کرێکار  لە کارەکانیان لە خۆ دەگرێت.لەو ماوەیەدا لانیکەم ۵ کەسی  ژێر ۱۸ ساڵ گیانیان  لە دەست داوە کە یەکێکیان بە هۆی رووداوی کار و ۴ کەسیان لە کاتی کۆڵبەریی  گیانیان لە دەست داوە .حکومەتی ئێران هیچ سیاسەتێکی بۆ پشتیوانی خەڵک لە کاتی بڵاوبوونەوەی  پەتای کۆرۆنا  بە تایبەت بۆ کرێکاران نەبوو و ئەمنیەتی کار زۆر کەمتر بووە و زۆر کرێکار کە کاری کاتییان هەبوو،کاری خۆیان لە دەست داوە.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *