بەرەو ستراتیژێکی نەتەوەیی؛ پێویستییەکانی بزووتنەوەی کورد لە ڕۆژهەڵات
یونس بلووری
لەسەر بارودۆخی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وەک تاکێکی کورد، لەو ڕوانگانەوە کە بیرۆکەی من بڕ دەکات، بە پێویستم زانی بابەتێک لە چەند بەشدا بنووسم و وەک ڕای خۆم لەگەڵ هاوڕێیان دابەشی بکەم. ئەوەی لێرەدا بەرچاو دەکەوێت، بەشی یەکەمی تڕوانینی منە. هیوادارم بتوانم لەڕێی ئەو نووسینەوە، هەلێکی دیالۆگ لەسەر ئەو پرسە گرینگە بڕەخسێنم.
بەشی یەکەم:
ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە نێوان سەرکوتی دەوڵەت و شپرزەییی سیاسی؛ کاتی ئەوە هاتووە لە داواکارییەوە بگەینە ستراتیژێکی نەتەوەیی!
شیکردنەوەیەک لە دۆخی سیاسی، کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوەییی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان:
پێشەکی: نەتەوەیەک لە ژێر فشار، بزووتنەوەیەک لە پێویستیی نوێدا
ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە قۆناغێکی هەستیار و چارەنووسساز تێپەڕ دەکات. لە لایەکەوە، سیاسەتی سەرکوت، ئەمنییەتیکردنی ژیانی هاووڵاتییان، سنووردارکردنی مافە نەتەوەیی و مەدەنییەکان، هەژاری، بێکاری، کاردانەوەی مادە هۆشبەرەکان و نایەکسانیی ئابووری، کۆمەڵگای کوردستانی تووشی فشارێکی بەردەوام کردووە؛ لە لایەکی دیکەوە، بزووتنەوەی سیاسیی کورد بەهۆی جیاوازیی ئایدۆلۆژی، ململانێی ڕێکخراوەیی، نەبوونی ستراتیژیی هاوبەش و دووریی لە پێداویستییەکانی کۆمەڵگا، لە بەرهەمهێنانی هێزێکی سیاسیی یەکگرتوودا ڕووبەڕووی ئاستەنگیی جیددی بووەتەوە.
پرسیاری بنەڕەتی ئەوە نییە کە کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان خاوەنی مێژوو، ناسنامە و بزووتنەوەی سیاسییە یان نا؛ ئەوە ڕوونە. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: بۆچی نەتەوەیەک کە ئەزموونی درێژی خەبات و قوربانیی هەیە، هێشتا نەیتوانیوە ئەو ئەزموونە بۆ دامەزراوەیەکی سیاسیی بەهێز، بەرنامەیەکی هاوبەش و توانایەکی کاریگەر بۆ نوێنەرایەتیکردنی ویستی گشتیی خەڵک بگۆڕێت؟
ئەم پرسیارە پێویستی بە ڕاستگۆیی و هەڵسەنگاندنی بێلایەنانە هەیە؛ چونکە نابێت هەموو ناکامییەکان تەنها بە سیاسەتی دەوڵەتی ناوەندی گرێ بدرێنەوە، هەروەها نابێت بەرپرسیاریەتیی حیزبەکان لە بەرامبەر ئەو دۆخەدا پشتگوێ بخرێت.
١. دۆخی کورد: کێشەیەکی تەنها ئەمنییەتی نییە
کێشەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان تەنها کێشەیەکی ئەمنییەتی یان ئابووری نییە؛ بەڵکو کێشەیەکی نەتەوەیی، سیاسی، مافەکانی مرۆڤ و پەیوەندییەکانی ناو دەوڵەتە.
کورد لە ئێراندا ڕووبەڕووی سنووردارکردنی مافی زمان، ناسنامە، ڕێکخستنی سیاسی و بەشداریی یەکسان لە دەسەڵاتدا دەبێتەوە. ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤیش بەردەوام ئاماژە بە دەستبەسەرکردن، زیندانیکردن، لەسێدارەدان، فشاری ئەمنییەتی و پێشێلکردنی مافەکانی هاووڵاتیانی کورد دەکەن.
بەپێی ڕاپۆرتی تۆمارکردنی ناوەندەکانی مافی مرۆڤی کوردستان، لە ساڵی ٢٠٢٥دا لانیکەم ٥٦١ هاووڵاتی و چالاکوانی کورد بە تۆمەتی سیاسی دەستبەسەر کراون. ئەم ژمارەیە تەنها ئەو حاڵەتانە دەگرێتەوە کە ئەو ڕێکخراوانە تۆمارییان کردوون و بەڵگەی پشتڕاستکراوەیان بۆ هەبووە؛ بۆیە نابێت وەک تەواوی هەموو پێشێلکارییەکان لێک بدرێتەوە.
ئەم دۆخە نیشان دەدات کە پرسی کورد پێویستی بە تێڕوانینێکی فرەڕەهەند هەیە: پاراستنی مافی تاک، مافی کۆمەڵ، مافی نەتەوەیی، دادپەروەریی ئابووری و بەشداریی سیاسی. هیچ یەک لەم ڕەهەندانە بە تەنها ناتوانێت چارەسەرییەکی بەردەوام بۆ کێشەکە دابین بکات.
درێژەی هەیە…
