ژنانی ڕۆژهەڵات، لە بێدەنگیی سەپێنراوەوە بۆ هاواری «ژن، ژیان، ئازادی»
شەیدا مەعرووف
کاتێک مێژووی کورد دەخوێنینەوە، زۆرجار مێژووی شەڕ و شاخ و پەیماننامەکان دەخوێنینەوە. بەڵام مێژوویەکی تر هەیە کە کەمتر نووسراوەتەوە، ئەوەیش مێژووی ژنە. ئەگەر بمانەوێت قووڵترین و پڕ ئازارترین بەشی ئەو مێژووە بخوێنینەوە، دەبێت سەیری ڕۆژهەڵاتی کوردستان بکەین.
ژن لە ڕۆژهەڵاتدا تەنیا ژن نییە؛ ئەو لە هەمان کاتدا کوردە، لە هەمان کاتدا لە ژێر فشاری یاسایەکی تونددایە، و لە هەمان کاتیشدا دایک و مامۆستا و کرێکارە. ئەم سێ فشارە وای لێ کردووە ببێتە بەهێزترین نموونەی خۆڕاگری لە سەدەی بیست و یەکدا.
لە ڕۆژهەڵات، لە مێژوویەکی پڕ لە قەدەغەدا و دوای ساڵی ۱۹۷۹وە، ژیانی ژنانی ڕۆژهەڵات گۆڕا. ئەو مافە سەرەتاییانەی هەیانبوو، وەک مافی جلوبەرگ و گەشت و خوێندن، لەسەر بنەمای یاسای نوێ سنووردار کران. ژنی کورد بۆ ماوەی چەندین ساڵ نەیدەتوانی بە زمانی خۆی بخوێنێت، نەیدەتوانی بە ئارەزووی خۆی جل لە بەر بکات، تەنانەت نەیدەتوانی بە ئارەزووی خۆی ناو لە منداڵەکەی بنێت.
بەڵام ئەم قەدەغەکردنە ئەنجامێکی پێچەوانەی هەبوو. کاتێک دەرگای قوتابخانەیان لێ داخستن، ژنان ماڵەکانیان کردە قوتابخانە. لەناو ماڵەکاندا زمانی کوردییان بە منداڵەکانیان گوت، مێژووی کوردییان بۆ گێڕانەوە، گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانیان پاراست. بەم شێوەیە ژنی ڕۆژهەڵات بووە سەرەکیترین پارێزەری ناسنامەی کوردی لەو بەشەی کوردستاندا.
هەر ئەو کاردانەوانە وای کرد لە ماڵەوە بۆ شەقام هەنگاو بنێن؛ گۆڕانکاریی گەورەش کاتێک دەستی پێ کرد کە ژنان بڕیاریان دا لە ماڵەوە بێنە دەرەوە. لە ساڵانی دوای ۲۰۰۰دا، ڕێژەی کچانی زانکۆ لە شارەکانی سنە، مەهاباد، کرماشان و ورمێ گەیشتە ئاستێکی بەرز. ئەوان تەنیا نەچوونە زانکۆ بۆ خوێندن، چوونە ئەوێ بۆ ئەوەی ببنە چالاکوان.
ئەوەتا ژنانی وەک شەریفە محەمەدی، وریشە مورادی و پەخشان عەزیزی، یەکێکن لەو سەدان ژنەی کە تەنیا لەبەر ئەوەی یارمەتیی ژنانی تریان داوە و وتوویانە «نا بۆ زوڵم»، خراونەتە زیندانەوە. ئەوان سەلماندیان کە ترس چیتر کاریگەریی نییە.
هەر لێرەوە شۆڕشی ژینا بووە خاڵی وەرچەرخان؛ کاتێک ژینا ئەمینی لە تاران کوژرا، ئەوە تەنیا کوشتنی کچێک نەبوو، تەقینەوەی هەموو ئەو ئازارە کەڵەکەبووانە بوو کە لە دڵی ژنانی ڕۆژهەڵاتدا هەبوو. بۆ یەکەم جار بوو کچێکی کورد بە ناوی کوردییەکەیەوە ببێتە هێمای شۆڕشێکی جیهانی.
دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی» کە لە گۆڕستانی ئایچی لە سەقزەوە دەستی پێ کرد، گەیشتە پاریس و بەرلین و نیۆیۆرک. ئەمە سەلماندی کە کێشەی ژنی ڕۆژهەڵات تەنیا کێشەیەکی کوردی نییە، بەڵکوو کێشەیەکی مرۆڤایەتییە.
ئەم دروشمە سێ وشەی تێدایە بەڵام فەلسەفەیەکی گەورەیە:
• ژن: واتە یەکسانی.
• ژیان: واتە ئازادی لە ژیانێکی ئاساییدا.
• ئازادی: واتە کۆتاییی هەموو دیکتاتۆرییەک.
دەکرێت ژنان فێر ببن کە خۆڕاگری تەنیا لە شاخدا نییە؛ خۆڕاگری ئەوەیە کاتێک هەموو دەرگاکانت لێ دادەخرێت، تۆ پەنجەرەیەک بکەیتەوە.
ئەمڕۆ ئەرکی ئێمەیە کە دەنگیان بین؛ ئەرکە کە چیرۆکەکانیان بنووسرێنەوە، چونکە ئەگەر ئێمە نەیاننووسین، میدیای دوژمن بە پێچەوانەوە دەیاننووسێت.
ژنانی ڕۆژهەڵات بە یەک دەنگ گوتیان: «ئەگەر بتەوێت گوڵێک بکوژێتەوە، دەتوانی بیبڕیت، بەڵام ناتوانی بەهار بکوژێتەوە». ئەوان خۆیان بەهارن!
