کاتێک میدیا و دەسەڵات بە یەک زمان دەدوێن….
لەم هەفتانەی دواییدا، نەخشەیەکی ئاشنا لە ڕووماڵی میدیای ڕۆژئاوایی سەبارەت بە ملمەلانێی نێوان ئێران و ئیسرائیل و ئەمریکا دووبارە بووەتەوە: کورد بە ناگەهانی دەخرێتە بەر تیشکی زەقی میدیایی ــ نە وەک ئەکتەرێکی سیاسی، بەڵکو وەک «هێزێکی زەمینی»، بژاردەیەکی ستراتیجی، یان درێژکراوەی بەرژەوەندییەکانی ئەوانی دیکە. باس لەوە دەکرێت کە ئایا «دەتوانرێت بەکاربهێنرێن»، ئایا «ئامادەن»، یان ئایا «ڕۆڵیان دەبێت». بەبێ ئەوەی ڕوانگەیەکی ورد لە پشتی ئەم چاوەڕوانییە هەبێت، ئەم جۆرە هەڵوێستگرتنە گوایە بۆ خەمخۆری کوردە، بەڵام ــ و بە شایەتیی مێژوو ــ خۆی بەشێکە لە کێشەکە و ڕاستییەکی زۆر ئاشکرا دەکات: ئەم شێوەی ڕووماڵ و ئانالیزکردنە چیتر تەنها بابەتێکی میدیایی و سیاسی نییە، بەڵکو بەشێکە لە پلانێک.
دیاریکردنی ڕۆڵ بۆ هێزی کوردستانی تەنها سادەکردنەوەی میدیایی نییە، بەڵکو درێژەدانە بە لۆژیکێکی مێژوویی. ئەوە ڕاستیێکی حاشاهەڵنەگرە کە بزووتنەوە کوردییەکان بە درێژایی دەیان ساڵ لەلایەن زلهێزە جۆراوجۆرەکانەوە بە شێوەی کاتی پاڵپشتی کراون، بەکارهاتوون و پاشان وازیان لێ هێنراوە. لە هەمان کاتدا، بە شێوەیەکی سیستەماتیک لەلایەن حکومەتە ناوەندگەر و پاوانخوازەکانی ناوچەکەوە ــ وەک ئێران ــ وەک هەڕەشەیەک بۆ «یەکێتی نەتەوەیی» پیشان دراون و سەرکۆت کراون. بەڵام سەرەڕای ئەوە ئەم ڕاستیهش کە کورد خاوەن ئامانج و ئیرادەی تایبەت بە خۆیه له کەس شاراوە نیه. کاتێک میدیاکانی ڕۆژئاوا ئەمڕۆ دیسان تەنها لە ڕووی «بەکارهێنانی کورد وەک هێزی نیزامی»، «ئۆپەراسیۆنی زەمینی» یان «ڕۆڵی سەربازی» باس لە کورد دەکەن، لە ڕاستیدا هەمان بۆچوون و لۆژیک دووبارە بەرهەم دێننەوە کە بزووتنەوەی کوردستانی تووشی خەسار کردووە ــ تەنانەت ئەگەر بە مەبەستی ڕەخنەگرانەش بێت.
ئەوەی لێرەدا پشتگوێ دەخرێت، واقیعی خودی ئەم بزووتنەوانەیە. هێزە سیاسییە کوردستانیەکان لە ئێراندا بەرهەمی یارییە جیۆپۆلیتیکییەکان نین، بەڵکو لە ملمەلانێ کۆمەڵایەتییەکان، لە ئەزموونێکی درێژی سەرکوت و لە واقیعێکەوە سەریان هەڵداوە کە تێیدا نە لە دەسەڵاتی پاشایەتی و نە لە کۆماری ئیسلامی وەک بەشێکی یەکسان نەناسراون و مامەڵەیان لەگەڵ نەکراوە. بزووتنەوەکانی کوردستان، وەک کۆمەڵە، لە پێکهاتە کرێکاری، خوێندکاری و جەماوەرییەکانەوە سەریان هەڵداوە، لە هەلومەرجی سەرکوتکردندا ڕێکخراون و کولتوورێکی سیاسییان لەسەر بنەمای خۆڕێکخستن، دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و بەشداریکردنی ئیرادەی گەل پێکهێناوە. ئەمانە «هێزی زەمینی» نین؛ ئەمانە ئەکتەری سیاسین. و هەر لەبەر ئەم هۆکارە، هەردوو لایەن کێشەیان لەگەڵ بزووتنەوەی کورد هەیە.
یەکەم، بۆ میدیای ڕۆژئاوا، چونکە کورد لە چوارچێوەی سەربازیی سادەدا ناگونجن. دووهەم، بۆ لۆژیکی ناوەندیی دەسەڵات لە ئێران ــ و بۆ ڕەوتە پاشایەتییەکانیش ــ چونکە کورد نوێنەرایەتیی مۆدێلێکی دیکەی سیاسەت دەکەن: مۆدێلێک کە لە سەرەوە نەهاتووە، بەڵکو لە خوارەوە دروست بووە و لەسەر ناسنامەیەکی ساختەی یەکگرتوو دانەمەزراوە. لە سەرەتای دروستبوونی دەوڵەت نەتەوەیی نوێ لە ئێرانەوە، فرەڕەنگی و جیاوازی هەمیشە وەک مەترسی بینراوە، چونکە پێچەوانەی بیرۆکەی ئێرانێکی یەکگرتوو و ناوەندیی کۆنترۆڵکراو بووە. لەبەر ئەوە، پرسی کورد پرسی سەربازی نییە؛ پرسی سیاسییە.
چونکە بزووتنەوە کوردییەکان پرسیارێکی بنەڕەتی دەوروژێنن: کێ دەسەڵات پێناسە دەکات ــ دەسەڵاتێکی مەرکەزی، یان کۆمەڵگەیەکی فرەیی کە خۆی خۆی ڕێکدەخات؟ ئەم پرسیارە هەڕەشەیەکی جدییە بۆ هەر سیستەمێک کە لەسەر یەکپارچەیی و کۆنترۆڵ دامەزرابووە. و بە هەمان شێوە، مەترسییە بۆ هەر پرۆژەیەک کە هەوڵی سەپاندنی خواستی گروپێک بدات لە ژێر ناوی «یەک وڵات، یەک ئاڵا، یەک ڕێبەر».
لەو چوارچێوەیەدا، ڕووماڵی میدیایی ئەمڕۆ بێلایەن نییە. کاتێک کورد زۆرجار وەک «ئامراز» یان «دەرفەت» وەسف دەکرێت، نیگای گشتی بەتەواوی بە هەمان ئاراستەدا دەڕوات کە ساڵانێکە ڕێژیمەکان وەک ئێران بەرهەمی دەهێنن: گواستنەوەی بابەتەکان لە سیاسەتەوە بۆ ئەمنیەت. پارادۆکسەکە لەوێدایە ــ و دەرئەنجامەکان و قەیرانەکانی ڕاستەقینەن. بۆیە، لە حاڵێکدا هەمووان دەپرسن کێ دەیەوێت کورد بەکاربهێنێت، پرسیارێکی بنەڕەتی بە تەواوی لادەبرێت: کورد خۆی چی دەوێت؟ و ڕێک ئەوە کێشەکەیە. تا کورد نە وەک ئەکتەری سیاسی، بەڵکو وەک بەشێک لە ستراتیژیی کەسێکی تر سەیر بکرێت، هەر شیکارییەک سەتحی دەمێنێتەوە و بە شێوەیەکی ناهۆشیار، ئەو پێکهاتە دەسەڵاتانە بەهێز دەکات کە دەیەوێت ڕەخنەیان لێ بگرێت. واقیعەکە ئاڵۆزترە. بزووتنەوە کوردییەکان نە فریادڕەس و نە ئامرازن. ئەوان دەربڕینی خەباتێکی درێژخایەنن بۆ بەشداریکردن، ئۆتۆنۆمی و پێناسەیەکی جیاواز بۆ دەسەڵات. هەر شیکردنەوەیەک کە ئەم ڕاستییانە نادیدە بگرێت، نەک تەنها لە ئێستای دینامیکی سیاسی تێناگات، بەڵکو هەڵەکانی ڕابردوو دووبارە دەکاتەوە.
